چهارشنبه / ۲۷ آبان / ۱۴۰۵ Wednesday / 18 November / 2026
×
تحلیل و تبیین قانون پشتیبانی و رفع موانع تولید کشاورزی

گذار از حمایت سنتی به تجارت هوشمند

بخش کشاورزی ایران در دهه‌های اخیر همواره در میان دو لبه قیچی «سیاست‌های حمایتی سنتی» و «موج‌های خروشان نوسانات بازار» گرفتار بوده است. از یک‌سو، قوانین حمایتی گاه به دلیل نگاه مقطعی و عدم انطباق با واقعیت‌های زنجیره ارزش، بار سنگینی بر دوش بودجه عمومی گذاشته‌اند بدون آنکه ره‌آورد پایداری برای معیشت بهره‌بردار خرد به همراه داشته باشند؛ و از سوی دیگر، غیبت سازوکارهای دقیق تنظیم تجاری، پایداری امنیت غذایی کشور را در مواجهه با تکانه‌های اقلیمی و بازارهای جهانی تهدید کرده است.
گذار از حمایت سنتی به تجارت هوشمند
  • کد نوشته: 5170
  • منبع: اختصاصی
  • ۱۴۰۵-۰۸-۰۹
  • در چنین بستری، تصویب «قانون پشتیبانی و رفع موانع تولید کشاورزی» در مجلس شورای اسلامی را باید نقطه‌عطفی در رویکرد تقنینی کشور به حوزه امنیت غذایی دانست؛ قانونی که با تغییرات ساختاری بنیادین، نویدبخش حرکت از حمایت‌های صرفاً یارانه‌ای و مداخله‌گرایانه به سمت حکمرانی مبتنی بر «تجارت هوشمند» و کشاورزی قراردادی است.

    ۱- تغییر پارادایم؛ از شورای قیمت‌گذاری تا اتاق فرمان تجارت و حمایت

    یکی از برجسته‌ترین احکام در این قانون جدید، تغییر نام و ماموریت «شورای قیمت‌گذاری و اتخاذ سیاست‌های حمایتی محصولات اساسی کشاورزی» به «شورای اتخاذ سیاست‌های حمایتی و تجاری بخش کشاورزی» است. این تغییر واژگانی، صرفاً یک اصلاح عناوین اداری نیست، بلکه بازتعریف ماموریت‌های کلان است.

    تا پیش از این، تمرکز شورا غالباً بر تعیین دستوری قیمت‌ها و نرخ خرید تضمینی معطوف بود؛ رویکردی که اگرچه در مقطعی انگیزه تولید را حفظ می‌کرد، اما به دلیل عدم پیوستِ دقیق با زنجیره تامین، واردات، صادرات و تنظیم بازار داخلی، در بلندمدت با چالش کسری بودجه، تأخیر در پرداخت مطالبات کشاورزان و انباشت محصول مواجه می‌شد. گسترش وظایف این شورا به حوزه‌هایی همچون «برنامه‌ریزی برای بازار محصولات کشاورزی»، «سیاست‌گذاری تجارت خارجی متناسب با ظرفیت تولید داخل»، «پایش هوشمند ذخایر راهبردی» و «مدیریت عرضه در شرایط بحران»، نشان‌دهنده بلوغ پارلمان در درک زنجیره ارزش پیوسته از مزرعه تا سفره است.

    ۲- توسعه کشاورزی قراردادی؛ پادزهر حلقه مفقوده بازار

    کشاورزی قراردادی (Contract Farming) سال‌هاست که در ادبیات علمی جهان به عنوان مطمئن‌ترین ابزار کاهش ریسک تولیدکننده و تضمین کیفیت برای صنایع تبدیلی شناخته می‌شود. قانون جدید پشتیبانی و رفع موانع تولید، با ایجاد بستر حقوقی مستحکم‌تر و الزام‌آور برای تعامل میان صنایع، تشکل‌ها و بهره‌برداران، تلاش کرده است تا کشاورز ایرانی را از سردرگمی در بازارهای سنتی و دلالی نجات دهد. وقتی مجلس شورای اسلامی ابزارهای تجاری و حمایتی شورا را به سمت تقویت کشاورزی قراردادی گسیل می‌دارد، در واقع ریشه بسیاری از نوسانات قیمت پیاز، سیب‌زمینی، گوجه‌فرنگی و نهاده‌های دامی را در مبدا قطع می‌کند.

    ۳- انتظارات از مجلس در فاز نظارت؛ قانون خوب نیازمند ضمانت اجراست

    اگرچه متن قانون جدید گامی رو به جلو، مترقی و کارشناسی ارصیابی می‌شود، اما تجربه زیسته فعالان بخش کشاورزی و کلینیک‌های گیاه‌پزشکی کشور نشان می‌دهد که بزرگترین پاشنه آشیل قوانین در ایران، نه در انشای مواد قانونی، بلکه در نظارت بر حسن اجرا نهفته است.

    کشاورزان از نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی انتظار دارند در کنار کارویژه تقنینی خود، نظارت میدانی و مستمری را بر نحوه اجرای این قانون توسط وزارت جهاد کشاورزی و دستگاه‌های متولی اعمال کنند. پرسش کلیدی اینجاست که آیین‌نامه‌های اجرایی این قانون با چه سرعتی و با چه میزان مشارکت از نخبگان، انجمن‌های علمی، سازمان نظام مهندسی کشاورزی و تشکل‌های صنفی تدوین و ابلاغ خواهد شد؟ آیا ساختارهای اجرایی در استان‌ها آمادگی پذیرش این رویکرد نوین تجاری را دارند؟

    فرجام سخن

    «قانون پشتیبانی و رفع موانع تولید کشاورزی» پنجره‌ای تازه به سوی امنیت غذایی پایدار گشوده است. موفقیت این قانون نیازمند هم‌افزایی سه ضلعِ «مجلس قانون‌گذار در مقام سیاست‌گذار کلان»، «دولت مجری در مقام تسهیل‌گر» و «تشکل‌ها و رسانه‌های تخصصی در مقام دیدبانان آگاه» است.

    خبرهای مرتبط
    امنیت غذایی بدون قدرت خرید مردم کامل نیست!
    امنیت غذایی ایران در گرو سه تصمیم

    امنیت غذایی بدون قدرت خرید مردم کامل نیست!

    مهم‌ترین موانع «کارآفرینی کشاورزی» از نگاه دانش‌آموختگان
    بررسی علمی دلایل کم‌رنگ بودن کسب‌وکارهای نوین کشاورزی

    مهم‌ترین موانع «کارآفرینی کشاورزی» از نگاه دانش‌آموختگان

    قیمت ارز و جذابیت صادرات عرضه محصولات کشاورزی را کاهش داد
    صادرات به‌دلیل نوسان نرخ ارز توجیه اقتصادی پیدا کرده است

    قیمت ارز و جذابیت صادرات عرضه محصولات کشاورزی را کاهش داد

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *