پنجشنبه / ۲۸ آبان / ۱۴۰۵ Thursday / 19 November / 2026
×
برنج میلیاردها انسان را تغذیه می‌کند اما:

نقش برنج در تشدید تغییرات اقلیمی رو به افزایش است!

برنج یکی از مهم‌ترین محصولات غذایی جهان است و غذای بیش از نیمی از جمعیت کره زمین را تأمین می‌کند. از شالیزارهای پلکانی جنوب‌شرق آسیا تا مزارع آبی چین و هند، این محصول نقشی اساسی در امنیت غذایی میلیاردها نفر دارد. با این حال، بررسی‌های جدید نشان می‌دهد کشت برنج در کنار اهمیت غذایی بالا، به یکی از منابع مهم انتشار گازهای گلخانه‌ای در بخش کشاورزی تبدیل شده است.
نقش برنج در تشدید تغییرات اقلیمی رو به افزایش است!
  • کد نوشته: 4420
  • منبع: اختصاصی
  • ۱۴۰۵-۰۳-۰۱
  • دانشمندان حوزه محیط‌ زیست و کشاورزی در یک مطالعه تازه اعلام کرده‌اند که میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای از شالیزارهای برنج از دهه ۱۹۶۰ تاکنون در سطح جهانی تقریباً دو برابر شده است. بر اساس این پژوهش، میانگین انتشار ناشی از کشت برنج در دهه ۲۰۱۰ به حدود ۱.۱ میلیارد تن معادل دی‌اکسید کربن در سال رسیده؛ رقمی که با انتشار سالانه ۲۳۹ میلیون خودرو برابری می‌کند.

    افزایش انتشار گازها؛ نتیجه گسترش کشت و تشدید نهاده‌های مصرفی

    پژوهشگران دو عامل اصلی را در افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از برنج مؤثر می‌دانند: نخست، گسترش سطح زیر کشت و دوم، افزایش شدت مدیریت و نهاده‌های مصرفی در تولید.

    بیش از نیمی از رشد انتشار جهانی گازها به توسعه اراضی برنج‌کاری مربوط است. برای نمونه، در آفریقا سطح زیر کشت برنج از دهه ۱۹۶۰ تاکنون تقریباً دو برابر شده و همین مسئله موجب افزایش چشمگیر انتشار متان در این منطقه شده است.

    همزمان، کشاورزان در بسیاری از کشورها برای افزایش عملکرد، از کودهای بیشتر، مواد آلی مانند کاه‌وکلش و کود دامی، ارقام پربازده‌تر و تراکم کشت بالاتر استفاده کرده‌اند. این اقدامات اگرچه تولید را افزایش داده، اما به رشد بیشتر انتشار گازهای گلخانه‌ای نیز منجر شده است.

    بقایای گیاهی و کودهای نیتروژنه؛ دو عامل مهم در تشدید انتشار

    یکی از یافته‌های مهم این مطالعه آن است که باقی گذاشتن ساقه‌ها و بقایای برنج در مزرعه و شخم زدن آن‌ها در خاک، اگرچه به بهبود حاصلخیزی خاک کمک می‌کند، اما یکی از عوامل اصلی افزایش انتشار متان به شمار می‌رود. به گفته پژوهشگران، این شیوه از دهه ۱۹۶۰ تاکنون حدود ۱۸ درصد از افزایش خالص انتشار گازهای ناشی از کشت برنج را به خود اختصاص داده است.

    در کنار آن، مصرف کودهای نیتروژنه نیز نقش قابل‌توجهی در افزایش انتشار اکسید نیتروز داشته است؛ گازی گلخانه‌ای بسیار قوی که پس از سال ۲۰۰۰ با افزایش مصرف نیتروژن مصنوعی، روند صعودی گرفته است.

    girl holding rice stockcake

    نقش آبیاری در کاهش یا افزایش انتشار

    شیوه آبیاری نیز از دیگر عوامل تعیین‌کننده در میزان انتشار گازها در شالیزارهاست. در روش‌های سنتی، مزارع برنج در تمام فصل رشد به‌صورت غرقاب باقی می‌مانند؛ شرایطی که برای فعالیت میکروارگانیسم‌های تولیدکننده متان بسیار مناسب است.

    اما در سال‌های اخیر، استفاده از غرقاب متناوب یا تخلیه دوره‌ای آب از شالیزارها گسترش یافته است. این روش توانسته انتشار متان را کاهش دهد، هرچند در برخی شرایط ممکن است اندکی بر انتشار اکسید نیتروز بیفزاید. با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که مدیریت هوشمند آب، یکی از مؤثرترین ابزارها برای کاهش اثرات اقلیمی کشت برنج است.

    کاهش انتشار بدون افت عملکرد ممکن است

    نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که می‌توان بدون کاهش عملکرد برنج، بخشی از انتشار گازهای گلخانه‌ای را کنترل کرد. به گفته محققان، ترکیبی از روش‌هایی مانند کاهش مصرف بی‌رویه کود، مدیریت بهینه بقایای گیاهی، آبیاری متناوب و کاهش خاک‌ورزی می‌تواند تا میانه قرن حاضر، انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای ناشی از تولید برنج را حدود ۱۰ درصد کاهش دهد.

    البته پژوهشگران هشدار می‌دهند که هیچ نسخه واحدی برای همه مناطق جهان وجود ندارد و انتخاب راهکار مناسب باید با توجه به شرایط اقلیمی، نوع خاک، الگوی آبیاری و ساختار تولید در هر منطقه انجام شود.

    بیوچار؛ گزینه‌ای امیدوارکننده برای مدیریت بقایا

    در این میان، استفاده از بیوچار نیز به عنوان یک راهکار نوین مورد توجه قرار گرفته است. بیوچار از سوزاندن بقایای گیاهی در شرایط کم‌اکسیژن تولید می‌شود و افزودن آن به خاک می‌تواند به تثبیت کربن، کاهش انتشار متان و بهبود ویژگی‌های خاک کمک کند. پژوهشگران معتقدند این روش، در صورت مدیریت صحیح، می‌تواند جایگزینی مناسب برای مصرف مستقیم بخشی از بقایای گیاهی در شالیزارها باشد.

    How to eat Rice in a healthy Way

    برنج و چالش اقلیم؛ نیاز به راهکارهای منطقه‌ای

    این مطالعه نشان می‌دهد که کشت برنج، با وجود نقش حیاتی در تغذیه بشر، به یکی از چالش‌های مهم اقلیمی در بخش کشاورزی تبدیل شده است. در حال حاضر، برنج‌کاری پس از دامداری، دومین منبع مهم انتشار گازهای گلخانه‌ای در کشاورزی به شمار می‌رود.

    با این حال، کارشناسان تأکید دارند که با به‌کارگیری مجموعه‌ای از راهکارهای هدفمند و اقلیم‌هوشمند، می‌توان بخشی از این انتشار را کاهش داد؛ بدون آن‌که امنیت غذایی و تولید این محصول استراتژیک به خطر بیفتد.

    جمع‌بندی

    برنج همچنان یکی از پایه‌های اصلی امنیت غذایی جهان است، اما تداوم روش‌های سنتی و پرنهاده در کشت آن می‌تواند فشار بیشتری بر اقلیم وارد کند. یافته‌های جدید نشان می‌دهد آینده تولید پایدار برنج در گرو مدیریت دقیق آب، مصرف متعادل کود، کنترل بقایای گیاهی و توسعه راهکارهای نوآورانه‌ای مانند بیوچار است.

    به باور پژوهشگران، اگرچه ظرفیت کاهش انتشار در این بخش محدود است، اما اجرای سیاست‌های علمی و منطقه‌محور می‌تواند کشت برنج را به مسیری پایدارتر و سازگارتر با اقلیم هدایت کند.

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *